Temel Hukuk Kavramları

Haklara ve borçlara ehil olmak. Tam ve sağ doğmak şartıyla ana rahmine düşülen anda başlar, ölümle sona erer.

Kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilmek. Şartları: ayırt etme gücü, ergin olmak, kısıtlı olmamak.

18 yaşın doldurulması ile başlar; evlenme ile de ergin olunur. 15 yaşını dolduran, isteği ve veli rızasıyla mahkeme kararıyla ergin kılınabilir.

Kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer; kimse aynı anda birden çok yerleşim yerine sahip olamaz.

Milletvekilinin meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden sorumlu tutulmaması; mutlak ve süreklidir, kaldırılamaz.

Suç işlediği ileri sürülen milletvekilinin Meclis kararı olmadan tutulamaması, yargılanamaması; geçicidir, TBMM kaldırabilir.

2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırıldı; yerini Cumhurbaşkanlığı kararnamesi aldı.

Yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılır; temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar CBK ile düzenlenemez.

Kanun hükümleri uygulanır; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz hâle gelir.

2017 değişikliğiyle kaldırıldı. Günümüzde yönetmelikler Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerince çıkarılır.

Anayasa > Kanun (ve milletlerarası antlaşmalar) > CBK > Yönetmelik > diğer düzenleyici işlemler.

Usulüne göre yürürlüğe konmuş milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.

Temel hak ve özgürlükler kanunla sınırlanabilir; ancak sınırlama hakkın özüne dokunamaz.

Koruyucu haklar: devletin karışmamasını gerektirir. Örn. kişi dokunulmazlığı, konut dokunulmazlığı.

İsteme (sosyal) haklar: devletten edim bekler. Örn. eğitim, sağlık, sosyal güvenlik hakkı.

Katılma (siyasi) haklar: devlet yönetimine katılma. Örn. seçme-seçilme, dilekçe, parti kurma.

Meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soru. Gensoru kaldırıldı.

Merkezî idarenin yerinden yönetim kuruluşları üzerindeki sınırlı ve kanuni denetimi.

Merkezî idarenin bazı yetkilerini taşra teşkilatına (valilik, kaymakamlık) devretmesi; hiyerarşi içindedir.

Anayasa Mahkemesinin yargılama sıfatı; Cumhurbaşkanı, yardımcıları, bakanlar, yüksek yargı üyeleri gibi üst düzey görevlileri Anayasa'da sayılan suçlardan yargılar.

Adli, idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer.

Seçimlerin genel yönetimi ve denetimi; kararlarına karşı başka bir mercie başvurulamaz.

23 Eylül 2012'den beri AYM'ye yapılır; Anayasa ve AİHS'deki ortak haklar ihlal edilirse, olağan kanun yolları tüketildikten sonra.

İdarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler (ombudsman); TBMM Başkanlığına bağlıdır.

Hiç kimse kanunen bağlı olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz; olağanüstü mahkeme kurulamaz.

Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiilden dolayı kimse cezalandırılamaz; ceza ancak kanunla konur.

İstinaf: bölge adliye/idare mahkemesinde ikinci derece inceleme. Temyiz: Yargıtay veya Danıştay'da hukuki denetim.